AVRUPA KONVANSİYONEL KUVVETLER ANDLAŞMASI

1.   Avrupa Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Andlaşması (AKKA) 19 Kasım 1990 tarihinde Paris’te devlet ve hükümet başkanları düzeyinde toplanan Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Konferansı (AGİK) Zirvesi’nde imzalanmış ve 17 Temmuz 1992 tarihinde taraf ülkelerin parlamentolarında onaylanarak yürürlüğe girmiştir. ''Yurtta Sulh Dünyada Sulh'' düşüncesine sahip olan Türkiye dünya barışına hizmet edeceğini kabul ettiği AKKA'ya taraf bir devlettir. AKKA, silahsızlanma alanında kaydedilen önemli bir gelişme olup, hukuki bağlayıcılığı olan bir andlaşmadır.

2.   NATO ve Eski Varşova Paktı (VP) ülkeleri arasında bloklar bazında konvansiyonel kuvvetlerde sayısal eşitliğin sağlanmasına yönelik olan bu andlaşmanın amacı;

      a.   Konvansiyonel kuvvetlerin alt seviyelerinde istikrarlı ve güvenli bir denge yaratmak,

      b.   Genel ve bölgesel dengesizlikleri ortadan kaldırmak,

      c.   Öncelikle ülkelerin baskın tarzında ve geniş çaplı taarruzları başlatma imkan kabiliyetlerini bertaraf etmektir.

3.   Andlaşma metni, 23 madde ve 8 adet protokolden ibarettir.

4.   AKKA’nın uygulama alanı, Atlantik’ten Urallar’a kadar olan Avrupa’daki andlaşmaya taraf ülke topraklarını kapsamaktadır.

5.   Taraf devletler her yıl, Kara Hava ve Hava Savunma Kuvvetlerinin kuruluş yapısı ve personel miktarı ile bağımsız tabur, tugay/alay, tümen ve eşiti seviyedeki birliklerine ait silah/araç mevcutlarını içeren bilgi değişimi verilerini karşılıklı olarak değişirler.

6.   Türkiye, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da andlaşmaya taraf olmayan ülkelerle komşu olduğundan, bu bölgenin bir kısmı andlaşmada açıkça noktaları belirtilmek suretiyle uygulama alanı dışı bırakılmıştır.

7.   AKKA’nın amaçlarına ulaşabilmesi için kesin çizgilerle tanımları yapılmış olan tank, zırhlı muharebe aracı (ZMA), top, muharip uçak ve taarruz helikopteri olmak üzere andlaşma ile sınırlandırılmış silah ve araç (ASSA) olarak nitelendirilen 5 kategorideki silah ve araçlarda sayısal eşitliği gerçekleştirmek maksadıyla, her iki blokta;

      20.000 tank,

      30.000 ZMA,

      20.000 top,

      6.800 savaş uçağı,

      2.000 taarruz helikopteri tavanları konulmuştur.

8.   Bölgesel eşitsizlikleri gidermek üzere de; Avrupa dört alt bölgeye ayrılmış ve sadece tank, top ve zırhlı muharebe aracı kategorilerine alt bölge tavanları getirilmiştir.

9.   AKKA’ya taraf ülke sayısı, imzalandığı 1990 yılında 16 NATO, 6 Eski Varşova Paktı (VP) ülkesi olmak üzere 22 iken; Sovyetler Birliği’nin dağılması, Çekoslovakya’nın Çek ve Slovakya Cumhuriyetleri’ne ayrılması üzerine taraf ülke sayısı 30’a yükselmiştir.

10. İndirim yükümlülükleri, Andlaşmanın imzalanması sırasında yapılan bilgi değişimiyle bildirilen ASSA miktarları ile kendilerine tahsis edilen tavanlar arasındaki fark olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, Avrupa Kıtası’nda, toplam olarak 58.000 adet ASSA imha edilmek suretiyle indirime tabi tutulmuştur.

10.   İndirim yükümlülükleri, Andlaşmanın imzalanması sırasında yapılan bilgi değişimiyle bildirilen ASSA miktarları ile kendilerine tahsis edilen tavanlar arasındaki fark olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, Avrupa Kıtası’nda, toplam olarak 58.000 adet ASSA imha edilmek suretiyle indirime tabi tutulmuştur.

11.   Andlaşmanın hükümlerine uyulduğunun doğrulanmasını temin etmek amacıyla her taraf devlet uygulama alanı içerisinde, denetim protokolü hükümleri uyarınca denetim kabul etmek zorunda olduğu gibi, aynı zamanda denetim yapma hakkına da sahiptir. Bu kapsamda; NATO ülkeleri arasında varılan mutabakat ile tespit edilen miktar kadar diğer katılımcı ülkelerde denetim yaparlar. Andlaşmanın yürürlüğe girdiği günden bu güne kadar Türkiye’nin diğer ülkelerde, diğer ülkelerin Türkiye’de yapmış oldukları denetimler, müteakip çizelgelerde gösterilmiştir.