AÇIK SEMALAR ANDLAŞMASI

1.   Açık Semalar Andlaşması (ASA)’na İlişkin Özet Bilgi :

      a.   Avrupa Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Andlaşması ile Viyana Belgesi’ni tamamlayıcı mahiyette olan ve taraf devletler arasında karşılıklı yapılacak gözlem uçuşları ile güven ve güvenliğin artırılmasını, askeri faaliyetlerde açıklık ve şeffaflık sağlanmasını amaçlayan ASA, 24 Mart 1992 tarihinde Helsinki’de imzalanmıştır. Halen 34 ülkenin taraf olduğu, siyasi ve hukuki bağlayıcılığı bulunan ASA, 05 Nisan 1994 tarihinde TBMM’de onaylanmış ve 09 Nisan 1994 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanarak 3980 Sayılı Kanun ile iç hukuk düzeni içindeki yerini almıştır. Türkiye’nin katılım belgesi 30 Kasım 1994 tarihinde Saklayıcı Ülkelere (Kanada ve Macaristan) gönderilmiştir. Andlaşma, 01 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

      b.   ASA yürürlüğe girene kadar, andlaşmanın uygulanmasının denenmesi, ortaya çıkan aksaklık ve eksikliklerin tespit edilerek zamanında gerekli önlemlerin alınması maksadıyla taraf devletler arasında Deneme Gözlem Uçuşları (DGU) icra edilmiştir.

      c.   Türkiye; karşılıklı olarak 1996 yılında Almanya, 1997 yılında ABD ve Rusya Federasyonu (RF), 1998 yılında; Bulgaristan, Romanya, Ukrayna, Çek Cumhuriyeti ve Macaristan, 1999 yılında; İngiltere, RF ve Bulgaristan, 2000 yılında RF, 2001 yılında İtalya ile birer DGU olmak üzere ASA yürürlüğe girene kadar toplam 13 DGU icra etmiştir.

      ç.   Andlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte, 31 Aralık 2005 tarihine kadar sürecek “Başlangıç Safhası”nın uygulanmasına başlanmıştır. Başlangıç safhasının ilk iki yılını kapsayan “İlk Dağıtım Safhası”nın uygulandığı dönem içinde (02 Ocak 2002-31 Aralık 2003) Türkiye; RF üzerinde bir ve Ukrayna üzerinde İtalya ile ortaklaşa bir gözlem uçuşu icra etmiştir. Aynı dönemde Türkiye üzerinde; RF iki, Ukrayna iki ve Bulgaristan bir adet gözlem uçuşu icra etmiştir.

      d.   01 Ocak 2006 tarihinde yürürlüğe girmiş olan “Tam Uygulama Safhasında” tüm taraf devletler andlaşmada belirtilen ve Türkiye için 12 olarak belirlenen kotaların tamamını kullanma hakkına sahip olmuşlardır.

      e.   2007 yılında Türkiye tarafından; RF’de dört, Ukrayna’da iki, Gürcistan ve Bosna-Hersek’te birer olmak üzere toplam sekiz gözlem uçuşu, Türkiye üzerinde ise RF ve Ukrayna tarafından ikişer olmak üzere toplam dört gözlem uçuşu icra edilmiştir.

      f.   Türkiye’nin 2008 yılı için; RF’de dört, Ukrayna’da iki, Gürcistan ve Bosna-Hersek’te birer olmak üzere toplam sekiz gözlem uçuşu kotası, Türkiye üzerinde ise RF’nin iki, Ukrayna’nın bir olmak üzere toplam üç gözlem uçuşu kotası mevcuttur.

2.   Genel Uygulama Esasları :

      a.   Andlaşma uyarınca; “Her taraf devlet, ilgili makamları nezdinde kayıtlı uçaklardan bir veya daha fazla tip veya modelini, gözlem uçağı olarak belirleme hakkına sahip olacaktır.” hükmü yer almaktadır. Bu çerçevede, Türk Hava Kuvvetleri envanterinde mevcut CN-235 CASA uçaklarından biri tadil edilerek ASA gözlem uçağına çevrilmiş ve 27 Nisan-06 Mayıs 2004 tarihlerinde Nordholz/Almanya’da icra edilen çokuluslu belgeleme faaliyetleri ile Türk ASA Gözlem Uçağı olarak onaylanmıştır.

      b.   Diğer bir taraf devlet üzerinde gözlem uçuşu icra etmek isteyen taraf devlet, Gözlem Uçuşu Niyet Bildirimini, gözlem uçuşunun başlangıcından 72 saat önce, bütün taraf devletlere bildirmekle yükümlüdür. Bir gözlem uçuşu periyodu, aksine mutabakat olmadıkça, en fazla 96 saat sürebilmektedir.

      c.   Gözlenen taraf ülkenin tümü, “Tehlikeli Saha” olarak belirlenmiş sahalar da dahil olmak üzere, gözlemci taraf devletin uçuşuna açıktır.

      ç.   Andlaşmanın kapsamının genişletilerek doğal afetler, çevre, çatışma önleme ve kriz yönetimi konularının da uygulama alanlarına dahil edilmesi yönündeki çalışmalar devam etmektedir.