BÖLGESEL SİLAHLARIN KONTROLÜ

      GÜNEYDOĞU AVRUPA SİLAHLARIN KONTROLÜ, DOĞRULAMA VE UYGULAMAYA
YARDIM MERKEZİ (RACVIAC)

1.      Avrupa Birliği (AB) öncülüğünde kurulan Güneydoğu Avrupa İstikrar Paktı (GAİP), Ekim 1998-Haziran 1999 tarihleri arasında tırmanan Kosova Krizi sonrasında, Balkan ülkelerinin;

         a. Kalıcı bir istikrara kavuşturulması,

         b. Yeniden imar edilmesi ve kalkındırılması,

         c. Güvenlik endişelerinin giderilmesi,

         ç. Demokratikleşmeleri,

         d. Avrupa sistemine yakınlaştırılması ve bilahare entegrasyonu amacıyla,

      10 Haziran 1999 tarihinde Köln’de yapılan Dışişleri Bakanları Toplantısı’nda benimsenmiş, 29-30 Temmuz 1999 tarihlerinde Saraybosna’da gerçekleştirilen Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nde de resmen yürürlüğe konmuştur.

2.      GAİP çerçevesindeki etkinliklerin yürütülebilmesi için AB tarafından belirlenen bir Özel Koordinatör başkanlığında bir bölgesel masa ve bu masaya bağlı çalışma masaları teşkil edilmiştir. Söz konusu çalışma masaları “demokratikleşme ve insan hakları”, “ekonomik yapılanma, gelişim ve işbirliği” ve “güvenlik” olmak üzere üç farklı alanı kapsamaktadır.

3.      3’üncü Çalışma Masası, askeri güvenlik alanında şeffaflık, açıklık ve öngörülebilirliği geliştirerek, Güneydoğu Avrupa’da güven ve güvenlik ortamını oluşturmayı amaçlamaktadır. 3’üncü Çalışma Masasının bir projesi olarak; RACVIAC, Zagreb/Hırvatistan’da kurulmuş ve 02 Ekim 2000 tarihinden itibaren fiilen faaliyetlerine başlamıştır.

4.      RACVIAC projesi, Avrupa Birliği’nin koordinatörlüğünde, GAİP çerçevesinde gerçekleştirilen ilk proje olması nedeniyle, Avrupa devletlerinden ve bölge devletlerinden büyük ilgi görmüştür. Ayrıca, silahların kontrolü anlaşmalarının ve bölgesel Güven ve Güvenlik Artırıcı Önlemler (GGAÖ)’in uygulanmasında eğitim sağlayacak ilk bölgesel kuruluş olarak ve GAİP güvenlik sorunlarıyla ilgili 3’üncü Çalışma Masası faaliyetleri açısından örnek teşkil etmiştir.

5.      Kuruluşa üye ülkeler; Avusturya, Arnavutluk, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Fransa, Almanya, Yunanistan, Macaristan, İtalya, Makedonya, Moldova, Hollanda, Norveç, Romanya, Rusya, Sırbistan, Slovenya, İsveç, Türkiye ve İngiltere’dir. Kuruluşun faaliyetleri, üye ülkelerin temsilcilerinden oluşan Çok Uluslu Danışma Grubu (Multinational Advisory Group-MAG) tarafından yönlendirilmektedir.

6.      RACVIAC, silahların kontrolü anlaşmalarının uygulanmasına ilişkin bölge ülkelerine yardım sağlamasının yanı sıra, silahların kontrolü ve GGAÖ konularında bölgesel diyalog ve işbirliğine yönelik bir forumdur. Başlıca amaçları;

         a. Mevcut silahların kontrolü anlaşmalarının tam anlamıyla uygulanması maksadıyla bölge ülkelerine eğitim desteği sağlanması,

         b. Silahların kontrolü ve GGAÖ anlaşmalarının uygulama standartlarının geliştirilmesini sağlamak için iş birliği ve diyaloğun ilerletilmesi,

         c. Bölge ülkelerinin, gelecekte akdedilebilecek çok taraflı silahların kontrolü anlaşmalarına katılım ve söz konusu anlaşmaların uygulanması konularında hazırlanmasıdır.

7.      08-10 Nisan 2003 tarihleri arasında Ljubljana/Slovenya’da icra edilen 7’inci MAG Toplantısında alınan karar uyarınca başlatılan çalışma kapsamında; RACVIAC’ın gelecekte üstleneceği görevleri içeren Orta Vadeli Strateji belgesi 23 Haziran 2003 tarihinde üye ülkelerce kabul edilmiştir. Bu çerçevede; RACVIAC’ın, silahların kontrolü konusunda sürdürdüğü eğitim faaliyetlerinin yanı sıra, müteakip maddelerde yer alan konuları da ele alması kararlaştırılmıştır:

         a. Silahlı Kuvvetlerin reform faaliyetlerinin desteklenmesi,

         b. Bölgesel GGAÖ’lerin geliştirilmesi,

         c. Silahlı Kuvvetlerin demokratik kontrolü,

         ç. Belirli sınır yönetimi konuları,

         d. Küçük ve Hafif Silahların (KHS) yasadışı ticaretinin kontrol altına alınması,

         e. Askeri ve çift kullanımlı malzemelere ihracat kontrol rejimlerinin uygulanması,

         f. Güneydoğu Avrupa’nın ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik afet yönetimi,

         g. Dayton V nci Madde Müzakereleri Sonuç Belgesinde yer alan önlemlerin uygulanmasına katkı sağlanması,

         ğ. Uluslararası kuruluşlar ve hükümet dışı organizasyonlar ile silahların kontrolü alanında işbirliği yapılması,

         h. RACVIAC’ın hedef kitlesinin, bölge ülkelerinde silahların kontrolü konularında profesyonel olarak görev yapan kurum/kuruluşlar haricindeki akademisyenler, karar vericiler, siyasi partiler, hükümet dışı organizasyonlar ve diğer hükümet kuruluşlarını da kapsayacak şekilde geliştirilmesi,

         ı. Bölge ülkelerinin silahların kontrolü politikalarının izlenmesi ve desteklenmesi,

8.      RACVIAC’ta halen bölge ülkelerine yönelik olarak; silahların kontrolü ve GGAÖ konularında kurslar, seminerler ve eğitim faaliyetleri düzenlenmektedir. Merkezin gelecekte, silahların kontrolü ve GGAÖ’ler ile güvenlik ve istikrara yönelik diğer konularda daha etkin bölgesel rol üstleneceği beklenmektedir.

9.      Kuruluş bünyesinde, 13 ülkeden 37 personel görev yapmaktadır. Organizasyon yapısı içindeki ana Bölüm Başkanlıkları’ndan Diyalog ve İşbirliği Bölüm Başkanlığı halihazırda Kurmay Albay rütbesindeki bir Türk subayı tarafından yürütülmektedir. Kuruluşun mali desteği 2003 yılına kadar Almanya tarafından sağlanmıştır. RACVIAC’ın bütçesi 2004 yılından itibaren üye ülkeler tarafından gönüllülük esasına göre yapılan mali katkılardan oluşmaktadır. Bu çerçevede; Türkiye, RACVIAC’a yıllık 46.000 Euro (50.000 ABD Doları) mali katkı yapmaktadır.

10.      Türkiye RACVIAC’ın faaliyetlerini aktif olarak desteklemektedir. Bu kapsamda; RACVIAC’ta düzenlenen toplantı ve seminerlere katılım, uzman ve konferansçı sağlamanın yanı sıra, seminerlere de ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca, RACVIAC’ın üst düzey yönetim kurulu olarak görev yapan MAG Başkanlığı görevi, Eylül 2003-Eylül 2004 tarihleri arasında Türkiye tarafından yürütülmüştür. Bu çerçevede; 9’uncu Olağan MAG Toplantısı, RACVIAC’a üye ülkeler, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) ve Güneydoğu Avrupa İstikrar Paktı (GAİP) temsilcilerinin katılımıyla 20-21 Nisan 2004 tarihinde Ankara’da icra edilmiştir.

11.      Türkiye’nin, 08 Mart 2001 tarihli “Hırvatistan Cumhuriyeti Hükümeti ve Federal Almanya Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Bölgesel Silahların Kontrolü Doğrulama ve Uygulamaya Yardım Merkezi (RACVIAC) Kurulması Hakkında Anlaşma”ya katılması, 29 Nisan 2004 tarihli 5155 sayılı Kanunla uygun bulunmuş ve Bakanlar Kurulu’nun 18 Haziran 2004 tarihli ve 2004/ 7477 sayılı Kararı ile kabul edilmiştir. Söz konusu Karar, 25516 sayılı ve 08 Temmuz 2004 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

12.      Türkiye’nin anılan Anlaşmaya taraf olmasına ilişkin katılım belgeleri, Dışişleri Bakanlığı tarafından Saklayıcı Devlet olan Hırvatistan’a iletilmiş ve Türkiye, gerekli hukuki prosedürü tamamlayarak, 15 Ekim 2004 tarihinde RACVIAC Kuruluş Anlaşmasına taraf olmuştur.

13.      12’nci MAG Toplantısında alınan karar gereği RACVIAC Savunma Sektörü Reformunun bir alt konusu olan “Savunma Dönüşümü” konusunda da çalışmalara başlamıştır. Bu çerçevede;

         a. RACVIAC Orta Vadeli Strateji Belgesi, RACVIAC’ın geleneksel görevinde bir değişiklik yapılmadan Savunma Dönüşümü konusunu da kapsayacak şekilde güncellenmiş ve RACVIAC Strateji Kâğıdı ismiyle 14’üncü MAG Toplantısında kabul edilmiştir.

         b. Müteakiben Savunma Dönüşümü alanında RACVIAC bünyesinde, üç Çalışma Grubundan oluşan “Savunma Dönüşümü Birimi” kurularak çalışmalarına başlamıştır.

            (1) 1’inci Grup istihdam fazlası askeri personelin eğitilerek yeniden topluma kazandırılması,

            (2) 2’nci Grup askeri üslerin ve tesislerin sivil amaçlarla kullanımı için dönüşümü,

            (3) 3’üncü Grup ihtiyaç fazlası savunma sanayii tesislerinin azaltılması veya sivil amaçlarla kullanımı için yeniden yapılandırılması konularında çalışmaktadır.